وفاداري مَئِه از چشم مسُّت
سراپا حُسنُ خُوئبِه نازِ شسُّت
مُو بي تو لَحظه اي آرامش اُمني
دِلُم اُت بُردِ وخونِ زِ دسُّت

.........
چون جَووني اُت نِچي يَك گل زِ شوق
حَسرَت اَخرِه بعد اُت ني شوق وذوق
قَدرِخُت بشناس چون گُل زود عُمرُت طي اَبِه
خَش بَه طنازي بِكُ،دنيا بِكُ پُر شوق و ذوق

..........

مِي وانِخَردَه مَسُّم، از دَسِّ چشمِ مَسُّت
سَر تا به پات حُسنِ،نازم به نازِ شَسُّت
صد فتنه تي دِلُم هَه، وقتي كِه چَش مِه كِردا
اُت بُردِ عقل وهئِشُم، دَسُّم بِگِل وَ دَسُّت
...........

حُسنِ تو مَئِه كه دائمي بِه
مِهرِ تو مَئِه هميشگي بِه
تو عين گُلِه مُو زِر سايَت
آشونَه مَئِه كه دائمي بِه

...........

اَز سِر هَر زِمَه ايم اشك روونِ،تو بِدو
تِك بهار بي تو مِسِه عينِ خزونِ،توبِدُو
بي تو هيچي تِكِ دنيا دِگَه معنا اُشني
بي گلِ روي تو دنيام خزونِ،تو بِدو

م. نوري

.............. بر گرفته از : روزبهان خنج

بر گرفته از وبلاگ انجمن ادبی تائب اوز

شب یلدا شب جشن نور مبارک باد

Širom bedere beh azribā bi ma boko

اگرشير، مرا بدرد، بهتر از آن است که روباه مرا ببويد.

(اگر شيرقوي و نيرومند و اصيل، مرا بدرد و نابود کند، بهتر از آن است که روباه مکّار به من محبّت کند.)

شير هم شير بود، گرچه به زنجير بود

نبرد بند و قلاده شرف شير ژيان

« فرخي »

کنايه از اين است که: انسان بايد با افراد اصيل و نسب دار ارتباط داشته باشد و با آنان مراوده کند.

اصل بد نيکو نگردد چون که بنيادش بد است

تربيت نا اهل را چون گردکان بر گنبد است

« سعدي »

 عروس و قدم، چوپون و کلاک.

.Arous va qadam čoupon va kalāk

عروس با قدم، چوپان با کلاک.

کنايه از اين که عروس بايد خو شقدم باشد و چوپان هم خوش کلاک؛

 يعني عروس پس از وارد شدن به خانه ي داماد بايد

قدمش مبارک و پر خير و برکت باشد و چوپان هم بايد با کلاک

(چوب دستي مخصوص به خودش) درختان رابتکاند تا برگ و

باري براي گوسفندانش فراهم آيد و نيز با کلاک، حيوانات درنده

را دفع کند.

یکی ازکسانی که لطف کرده و به خانه خود (گپ و لپ ) سر زده و این خانه را با نظرات خویش مزین کرده اند - البته تحت نام مستعار ( عوضی ) - مطلب زیر را معترضا در باب شعر گویشی در اوز نوشته بودند که عینا درج می شود :

گويش‌هاي زبان فارسي بخشي از ميراث ماندگار فارسي به شمار مي‌آيد كه در مناطق مختلف استان فارس مورد استفاده قرار مي‌گيرد و به رغم آنكه در گذر تاريخ دستخوش تغييرات گسترده قرارگرفته اما در برخي از مناطق اين گويش ها همچنان كاربرد دارد.

 به طور كلي مي‌توان گفت آميختگي گويش‌ها و لهجه ها دراستان فارس موجب شده‌است كه‌نوع گفتار در اين استان بسيار فراوان و متنوع باشد و اگر بگوييم به ازاي هرشهر يا روستاي موجود در اين استان، نوعي گويش و لهجه‌خاص وجوددارد كه در برخي موارد شباهت‌ها و در پاره‌اي موارد اختلافاتي با هم دارد، سخني به گزاف نگفته‌ايم.

اگراين تقسيم‌بندي را قدري كلي تر و بسته تر ببينيم بايد گفت هر شهرستان استان فارس داراي نوعي گفتارخاص و گويشي از زبان فارسي است به طوري كه مثلا اصطلاحاتي كه‌درشهرستان جهرم‌وروستاهاي آن در جنوب فارس مورد استفاده قرار مي‌گيرد با واژه‌ها و اصطلاحاتي كه درشهرستان كازرون و روستاهاي آن در غرب فارس مورد استفاده قرار مي‌گيرد، متفاوت است.

در برخي ازمناطق استان فارس گويش‌هاي خاص آنقدر توسعه يافته و غني شده است كه‌به‌اعتقاد اهالي اين مناطق بايد نوع گويش آنان را زباني ديگر ناميد، اين موضوع در شهرستان لارستان در جنوب استان فارس به وضوح قابل رويت است طوري كه بسياري از صاحبنظران گويش لارستاني را زباني مستقل از زبان فارسي مي دانند كه داراي دستور زبان ويژه است.

شعری از نصر الله مقدسی به گویش خنج

چه خَـــش ِ..

چه صـفايى شه خدايا,كُربُن ِصفاى خنج

همه جا كوير لوتِ باغِ دلگشاى, خنج

چه خَش نسيمِ دلنوازِ بُى ِخشش

چه هوايى شَه خدايا كربُن ِهواى خنج

زن و مرد پير و جوونش همه مهربون و دل خَشِت

چه خش ِ زبُن شِرِن مردمِ با وفاى خنج

مُروَرى سُنِئ سه اى از سُدرهِ پَرواسَهِ بو

اَنُمائى همه جا شكل مس و طلاى, خنج

اسم و آوازه ما اِ صد ولايت دُرچو

كه نگين پادشاهى دَده اى گداى خنج

لارستان انگشترى و خنج نگينى اَمُنى

روشنى بخش مَجاى پرتو و جلاى خنج

تا لب گِهراگر وَ صد زبو نصر بگِه

كُم ِاز لطف و كرم و صفاى خنج
................

برگرفته  با تشکر از
khonj.org

گویشهای مرسوم در منطقه لامرد:

1- گويش « اشكنان» كه ‌گويشی از زبان « لارستانی» است

2- گويش« لري» كه در منطقه گله‌دار وجود دارد.

آنچه که می آید  بعضی از واژه های گویش منطقه به زبان لارستانی است

آرويز                       غربال - الک                            Arviz
           آندسه                           آهن دسته                      Andasse
               اَسـُّم                                كف‌گير                         Assom
              اَوسار                                افسار                          Awsar
            بازينك                        اسباب بازي                      Bazinak
           

 به مناسبت بارندگی اخیر در لارستان

بَرو اُمَ وَ خیرُ خشی

خُرُزِ بِبِ اُ هِسکُی بَشی

زَندَرِ اُز آسموش لِزِنَ

اُز دُ بهرَ وصل بِ رُزشکُنَ

لُوبرَی هِنوِ لب تا لب دامَ

تماشایی هُد لبِ ریخونَ

اُز خُشحالی همَ کِل شُکَشی

کِشتی اُ بُرمیت شُدُبشی

بَلَک شَزَ هر درختی

هر شاخَی شُبُر هُد یگ رختی

وَ چهچه بلبل شَخُد آواز

اَجَختُ مُتک فَل شَکِ وَ ناز

کَوگِ جُهُنی لِی سنگ شَ

بَرو خَشِ شَگُت بیا همیشَ

تَ انشا الله اوز بهار بِبِ

خَهرُ دُلُ هَکار بِبِ

سیزده بدر لَهپر هُبازت

دَشتِ منتظر کرَنا اُ ساز بِت

خیمه بِزِنت وختِ بهار

تِرِشَ بیارت مردم وَ بار

شکر خدا اِسال بَرو اُم

صحرو اُ دشت آجو اُمَ

اَی خدا اَکنُم شکرِ رحمت

 رحمتِیی همیشگی بی زحمت

بار اَكَشِه با بزه ناكَشِه

با بند و دولِه كِسَیدو اَچاه مَچوُ

بار خر سیاه اَپَی قپو معلوم ابو

چَشیاش

مایَیای کِ شو کف شُگش گِرِت یگدَ فَ شُ خیز زَ . پشت  سُرَش سُدایِ هَی دُزهَی دُز بلند آبو

س ِ کوچی تنداتند  گوروخت .چُن فلیس شُ خیزُد . شَتِرسی پشت ِ سِرَش چَش بِکت.سُدای ِ پاش ک ِ تِک کوچی ا َد َ پیجهست شُ نزر دامَ یکی شُمر َ خیز زتای ُ الان ِ کِش بِگِرِ  .  آخرُش خستَ بو ُ وایستَ. دلش چُن دل ِ دَ لی شَزَ .کپُش هُشک بُستاد . یگ دَفَ فکرُش ک ِ باید هاو واخَ. چشی شُ دورُبَرُش ک ِ . تِک مَهلَی برا هد مَیجت هُد. شَد ُنِست یگ کوچنیدو  اُم روتَ برکَ هَ . آروم آرومِ چو تَرفِ برکَ . پیشینِ گرمی هُد ُ تاو کللَ شَترَکِنَ. توتخون تک کوچی نِهُد . دلُش اَلَ هیلَی آروم آبُستُد .  سُدای ِ جُلُمپ جُلُپ دَللی از دور دامَ . مَلومُد یکی هاو شَکشی .  تِک دهن برکَ دُتا دللِن سِ منی هُد و یگ دُتِی که کاو اُش کردِستُد ُ دللَ شُ برا اَکشی .  جالو چو ُ آرومِ اُش گت : تکُی هاو مَ تش ؟                                               

دُت ِ اُنگرُک یگ آهی اُش کشی یام وَهکی شو آبو نَزیکُد دللَ شُز دست بفتِ ؛  هم مندُک ادگشت ا ُشگت : بفرما  اُ دللَ شُ برا گرت . چو جُالو و لب شُ لاچَ دللَ نَ . دست دُت ُ دللش وُج وُج شَلرزی . چن تا گپ هاو شاخَ و بلند آبو ُ مِندُک بُچ پاک شَدَک ِ اُش گت: ببخچی .....ویگ دَفَ چشُش اُفتَ اُ لای دُت ِ اُ مِ چشیای سِیهِ گپُ براقُ کِ یگراست چَش شُ تک چَشُش بِستِستود .  چَشی ک ماتُ مبهوت هُداُ چُن سوزن شُ تنُ بدنُش جا اَچو . هم مِندو بی حرکت آمسدِستُد اُ گُپِ آخرِن هاو چُن لقمَی سختی شُزیر ناچو . نفستُش برا نِدامَ اُ الانُ ساتد کِ خفَ بِبِ کِ دُتِش گت حلالت .بعد دللیاش شاسِ اُچو اُ پشتِ سِرَش لکَ لکَ هاوی کی اُز دللَ اَجخت یگ خط زیگزاکی شَدَکشی .

مدتی هم مِندُ سِر جَی خوش آمُد ستود اُ چش شو خط زیگزاکی کِ نک بوستود اَک تا وختِ دُتِ سِرِ نشوَ کوچی اُشپیچی . صُدای قلبُش کِ تپ تپ شَزَ تک سِنَش چُن تُمبُلُک شَکوبی . بعد اُ کوچی سِرزیر آبو اُچو . وَلِ مِ چشُ اُ برقی کِ شَزَ شُز نظر دور آنابو انگر م نگاه پشت سرش دام. شترسی ک چش آ پشت سرش بکت ........

 عنایت الله نامور

زبان، گویش، لهجه

 نمی‌دانم آیا شما هم مثل من گاهی اوقات در بین دوستان و آشنایان گرقتار این بحث شده‌اید، که مثلاً فلان زبان آیا لهجه است یا گویش یا اصلاً فرق این‌ها از هم چیست؟ به نظر شما چه فرقی میان کردی، لری و یا اصفهانی و مشهدی است؟ زبان چیست و لهجه یا گویش کدام است؟

در این خزان بارانی که  صفحات لارستان تاریخی ( برو گیر ) شده است 

 اینهم غزلی بهاری از شاعرگرانقدر لار عبدالرضا مفتوحی

                                              بَهار واگَردِه



دِلُم شَوی کِه دووارَه بَهار واگَرده                                     دِلُم اَخُت خُتِ کَی بُو قَرار واگَردِه

 پَسین بِبُو و بِبینِم کِه اَز پَسِ قَعلَه                                     غُلوم وا خَر و خُورَ سُوار واگَرده

خدابُکُن کِه وَسُی تَپ تَپیِ تَشِ روشن                             بَواجی وا پِشِ اُشک و خَشارواگَرده

خدابُکُن  کِه  صَدَی  کَوگ  وکفترُ قُمری                           دووارَه وا مِنِ شاخَی کُنار واگَرده

دووارَه دِل مَ تِکِ دوغ و مَسکَیِ مَشکِ                             خدا بُکُن کِه کَلِنگ و تَغار واگَرده

بیا کِه  وَجَی  اَخم و تَخم  و  چَشکاچُو                               خَنَی کِه اَز لَبُم اُشکِه فِرار واگَرده

دووارَه  بِرکَه  بِبُو  پُر  اَتَختِ  بِر کَیّا                                دووارَه کَندَر و پیپِ قَطار واگَرده

دِلُم پُراِسّی و کُو کُو اَزِتایم کِه یَک وَختی                         خدا دِلُش بِسُخِ و شَهرِلار واگرده

تاکنون کتابها و جزوه های متعددی به گویشهای مختلف زبان لارستانی و همچنین تحقیقات و کتابهایی به زبان فارسی و غیر فارسی در باره ی زبان لارستانی از پژوهشگران ایرانی و خارجی منتشر شده است . در باره تاریخ تحقیقات در زبان لارستانی قبلا در همین خانه مطلبی آمده است . اینک قصد دارم تا به تدریج بعضی از این کتابها و نوشته ها را در این خانه به اهالی زبان لارستانی معرفی کنم . امید که گویشوران زبان لارستانی این کتابها را شناخته و با خواندن انها به ارزش زبانی که به ان تکلم می کنند بیشتر پی ببرند.                                 

...............

1- اولین مجموعه شعر به زبان لارستانی

کتاب ( اشعار محلی به زبان گوده ای ) که در سال 1341 شمسی در بندر عباس منتشر شده است اولین کتاب شعر لارستانی است که به چاپ رسیده است . گرداورنده اشعار سید مرتضی سرافراز می باشد که با هزینه خویش آن را به چاپ رسانده است . در مقد مه آن که به قلم شخصی به نام سید رضا نیک ایین نوشته شده آمده است :                                                                 

<< زبان محلی حدود لارستان و جهانگیریه همان زبان دری – زبان ایرانیان کهن – بوده که در طول زمان تغییراتی نموده لکن هنوز قسمت اعظم آن همان زبان دری می باشد . و همان گونه که شاعر نامی و ارجمند حکیم ابولقاسم فردوسی طوسی در احیای تاریخ و زبان فارسی کنونی با ایجاد شاهنامه خدمت موثری نموده است ؛ گویندگان و سرایندگان محل ما نیز در زنده نگهداشتن زبان و آداب و سنن قدیمی خود هر یک سهم به سزایی درند . ولی متاسفانه چون در این حدود کمتر کسانی به فکر جمع آوری آثار آنان بوده ... بسیاری از این آثار از بین رفته است >>                                                                 

کتاب در قطع جیبی و در 66 صفحه به چاپ رسیده و بدون فهرست است و نوشته ها حتی حرکات زیر و زبر و پیش را هم ندارد  و در آن بجز یکی دو مورد قید نشده است که شعر به گویش چه منطقه ای  است . از آوانگاری  هم اثری در آن نیست  ولی درانتهای کتاب  حدود صد واژه و فعل گویشی با حروف لاتین نوشته و معنا شده است .                                                                        

شاعرانی که اشعار آنان در این مجموعه آمده است عبارتند از :                    

سید محمد سید ابراهیم گوده ای( خالو شاعر ) – سید محمد سید عبدالله سید منصور ده تلی  معروف به آقا – میر مولا اوزی – سید مجمد سید عبد الرحیم سید علی اکبر کرمستجی – احمد اعلا الدین هرنگی – محمد حسن خان بستکی – سید محمد علی سید هاشم گوده ای – تائب  اوزی – سید ابو طالب سید محمد کرمستجی – شاعر ناشناس                                                             

جمعا در این کتاب سی قطعه شعر چاپ شده است که اشعار سید محمد سید ابراهیم گوده ای ( خالو شاعر ) بیشترین تعداد را به  خود اختصاص داده است.( چهارده قطعه ) و از بعضی  دیگر فقط یک قطعه شعر امده است .                          

 در این کتاب که اولین قدم در راه به قلم در آوردن و چاپ ادبیات زبان لارستانی در داخل محدوده زبان لارستانی قلمداد می شود اشعار ترانه های معروف و مشهور زیز را می توانیم بخوانیم :                                                                               

اَ ی مونس دل  - گل بستان – ای شاه خوبان – آخی دلم که دلبرم ناتا – مَ اُم دی گلعذاری – شیخ مَرضای فتویی به به چه دختری شَ- و .... 

لازم به یاد آوری است که اغلب اشعار این کتاب توسط خواننده ی معروف یوسف هادی بستکی همراه با موسیقی نی انبونه و جفتی  خوانده شده است                       

 .................

عنایت الله نامور

بخشی از واژه های محلی روستای چهواز از شهرستان گاوبندی ( پارسیان)

1. راه پاکی کئرده rāpāki-kərda

2. طلبونی talaboni

3. کرار دده karār-dada

4. کَوش بُرده kaowš-borda

5. جاکوشی ĵākawši

6. خریمه ای xarimai

7. اِشکالی eškāli

مراسم تهیه گوشت مورد استفاده در عروسی توسط شکارچیان شهر در سالها ی نزدیکتر به جای این مراسم، مراسم( گشت پرده کرده ) geštpara kerda انجام می شود

8. عغدی aγdi

9. سر عغدی sar aγdi

10 . اِناو دز enāow-e-doz

11 . اِناو نئسو enāow nəsu

12 . جارائو ĵārāu(زفاف)

13 : زئر بری zərbari

14 . صندل کشو sandal kašu

15 . اسباب برده asbāb-borda

16 :حجله بسته eĵla-bassa

17 . ننه بئینی nana bəyni ۰(حموم هفته)