گپ و لپ

  آنچه که در پی می آید اصل مقاله ای است که از بنده در کتاب « ارج نامه احمدی » به چاپ رسیده است و به علت طولانی بودن آن در سه بخش جداگانه باز نشر می گردد .بررسی این گونه از شعر به زبان لارستانی در واقع اصلا صورت نگرفته  و این مقاله اولین پژوهش  همه جانبه در این زمینه است . امید وارم که از نظر کارشناسانه دوستان و اهل ادب بی دریغ نماند .

جلوه های شعر در زبان لارستانی

برای بررسی اشعار به زبان لارستانی ؛ متاسفانه منابع مکتوب چندانی در دست نیست . به غیر از چند کاری که اخیرا منتشر شده است ؛ عمده منابع در واقع ادبیات شفاهی است که نزد مردم سینه به سینه نقل شده است . ترانه های محلی در این جا نزد مردم محبوبیت دارد و قطب ترانه سازی و اهنگ سازی لارستان از قدیم ؛ منطقه بستک بوده است .  این منطقه و بخصوص بخش گوده  آنجا  ترانه سرایان و شاعران فعالی به خود دیده است که ترانه های آنان پس ار دهه ها هنوز ورد زبان مردم است .  هر چند که طی پنجاه سال اخیر مرکز این گونه فعالیت های شعری از منطقه بستک به لار و اوز و گراش و خنج منتقل شده است .

 به هر صورت آنچه که در پی می آید ؛ بررسی اجمالی این اشعار است چه به صورت مکتوب و چه شفاهی .  یقینا این نوشته که خود در واقع اولین پژوهش در این زمینه  می باشد ؛ خالی از  نقض نیست  ؛ ولی کوشش شده است با توجه به محدودیت منابع ؛ جلوه های عام ادبیات شعری زبان لارستانی مورد دقت و مداقه فرار گیرد .

............

بخش اول : بررسی تاریخی

هرچند  آثار به جا مانده از زبان رایج در شیراز قدیم ( 1) ؛ در «مثلثات سعدی» و غزل های  «شمس پُس ِ ناصر» (2) و ابیات « شاه داعی الله » (3) نزدیکی بسیار چشمگیری به زبان لارستانی دارد که خود حکایت از گستره تاریخی زبان لارستانی در مناطق شمالی تر می کند ؛ ولی تا انجا که منابع در دسترس گواهی می دهند دو قطعه شعر به گویش خنجی که مربوط به قرن دهم هجری می شود را می توان قدیمی ترین سند مکتوب در زبان لارستانی دانست (4 ) .پس از آن نامه ای است از یک سرباز لاری در اردوی سردار زند که از نزدیکی آباده به پدرش در لار نوشته است (5)  . این نامه می باست در حدود سال 1172 قمری (250 سال قبل ) نوشته شده باشد . آنگاه نوبت به شاعران و گویندگان لارستانی از مناطق مختلف می رسد که آثار به جا مانده از ایشان عمدا تاریخی قدیمی تر از قرن سیزدهم قمری ندارد .

«مظلوم خنجی » (6 )  دو غزل به گویش خنجی دارد که  در دیوانش به چاپ رسیده است . در مطلع یکی از آنها آمده است :

دُش سِر ِ شومی اَچِدُم یک طرفی پُشت ِ دُوار

نازنینی  دَر  اُمَ  وه  چ  ِ بِگُم  لاله عذار

Doŝ sere ŝoomi aĉedom yak tarafi poŝte dovār

Nāzanini dor oma vah ĉe begom lala ?azār

یک قطعه دوبیتی هم از« میر مولا اوزی» ( 7)  نقل شده است که بنا به شواهد می بایست مربوط به قرن سیزدهم هجری باشد . میر مولا اوزی منشی« مصطفی خان بستکی» بوده است که از دهه ی پنجم تا آواخر آن قرن حاکم بستک بوده است .

دُش اُ پِش یار ِ خُم چِد ِستُم فُت فُت

سِّر ِ دِل ِ خُم هر چی ک ِ اُم هُد  اُم گُت

پِهناش بُری درد دلی فاش اُم کِرد

اُش گُت : ک ِ تَو ِ ؛ راست بِگُ ؛ اُم گُت خُت

Dōŝ o pēŝe xom ĉedestōm fot fot

Ser-re dele xom har ĉi ke omhōd omgot

Pehnāŝ bori dared deli fāŝ om kred

Oŝ got ke tave ; rāst begō omgot xot 

از «تائب اوزی» (8)  شاعر پر مایه نیز که در همین قرن می زیسته است ؛ شعری به گویش اوزی وبستکی به چاپ رسیده  است که مطلع آن چنین است :

یَگ رُز اَز بهر ِ تماشا رفتم اَسیلِ بهار

دلبری اُم دی میان گل هزارُ له لَه زار

Yag rōz az bahre tamāŝā raftom a seyle bahār

Delbari omdi meyāne gol hazāro  lahla zār 

«سید محمد سید ابراهیم گوده ای» معروف به خالو شاعر (9 )  نیز از  شاعران اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم هجری است .اشعار وی که به صورت ترانه زمزمه ی بسیاری از لارستانی ها بوده است کاملا شناخته شده می باشد :

مَ اُم دی گلعذاری

میان ِ سبزه زاری

ز توصیفات ِ حُسنُش

عزیزان گوش داری

Ma omdi gol?azāri

Meyāne sabzazāri

Ze towsifāte hosnoŝ

?azizān gooŝ dāri 

«احمد اعلا الدین هرنگی» ( 10 )  شاعر معروف ترین ترانه نزد لارستانی هاست که هنوز هم در مناسبت های مختلف خوانده می شور و آن ترانه بسیار مشهور« گل بستانن» است:

گُل ِ بُستانِن اِسمُش نابَرِم

سَرو ِ گُلِستانِن اِسمُش نابَرم

جمال ِ زیبایُش هر کِش نَدِدُ

چو ماه ِ تابانِن اِسمُش نابَرِم

Gole bostānen esmoŝ nābarom

Sarve golestānen esmoŝ nābarom

Jamāle zibāyoŝ har keŝ nadedo

Ĉo māhe tābānen esmoŝ nābarom 

«سید مرتضی سر فراز» در سال 1341 شمسی « اشعار محلی به گویش گوده ای»  ( 11) را جمع آوری کرده و در بندر عباس منتشر ساخت و در آن به معرفی بیش از دوازده شاعر پرداخته است که عمدتا از گویندگان مربوط به نیمه ی ا ول قرن چهاردهم هجری می شوند .

شاعری به نام «عبد الله شافعی» ( 12)  در اوز چندین قطعه شعر به مناسبت های گوناگون بین سال های 1320 تا 1340 شمسی سروده است که از مشهور ترین آنها می توان به شعر زیر اشاره کرد :

مُ مو یاد ِ کِم خُد ِستُد چار کلاس

نَنَ مو اُش گُت ک ِ درس اُت کِرد ِ پاس

Mō moyāde kem xōdestōd ĉār kelās

Nanamoo oŝ got ke dars ot kerde pās 

 سال 1359 شمسی «حاج علی اکبر بستکی» کتابی تحت عنوان « ابیات محلی جهانگیریه » ( 13 ) به چاپ رساند . وی در این کتاب  اشعار سی و نه شاعر با ذکر نام و بیست و دو قطعه شعر هم از شاعران ناشناس جمع آوری کرده است . بیشتر شاعرانی که معرفی شده اند از منطقه بستک و حومه آن هستند و اشعار خالو شعر بیشترین بخش را به خود اختصاص داده است .شعری با مطلع زیر از« شریفی انوهی» (13 ) از آن کتاب چنین است :

از قضا یک  شُو چِد ِم از خونه در

بسک ِ دلخُر د ِم د ِلُم وابی مگر

کم کمُی لی اُم ک ِ چِد ِم از کوچَ زیر

اَز یمین ُ  اَز یسار اُم ک ِ نظر

Az qazā yak ŝow ĉedem az xoona dar

Bas – ske delxor dem delom vābi magar

Kam kamoy li omke ĉedem az kooĉa zir

Az yamino az yasār omke nazar 

بیشتر شاعرانی که در این کتاب معرفی شده اند مربوط به نیمه اول قرن چهاردهم هجری می باشند ؛ هر چند از شاعران متاخر نیز ابیاتی نقل شده است .

 بعدا و با گسترش مدارس جدید (14 )  در منطقه که اولین آنها در سال 1307 شمسی بوده است ؛ و بالاتر رفتن سطح سواد عمومی و معلومات ادبی لارستانی زبانها ؛ شاعران نسل جدیدی ظهور کردند که در شعر دست به تجربه های جدید زدند . از جمله کوشش هایی که در ترانه سرایی شده است تا برروی ترانه هایی که از رادیو می شنیدند و آنها لحن جدیدتری داشتند ؛ اشعار لارستانی قرار دهند . خواننده ی کوشای بستکی به نام« یوسف هادی» (15 )  در این زمینه از اواخر سالهای 1330 شمسی کار های تازه ای ارائه داد و توانست علاوه بر اجرای ترانه های قدیمی ، صفحات و نوار هایی از ترانه هایی جدید را منتشر سازد . این  موفقیت با استقبال مردمی روبرو شد و دیگران نیز در این زمینه کار او را دنبال کردند .

از بین آنها می توان به« ابراهیم منصفی» (16 ) که رامی تخلص می کرد ؛اشاره کرد . وی اشعار زیادی طی سالهای 70 – 1340 سرود که بیشتر از هشتاد ترانه آن  با صدای شاعر و گیتاری که خود می نواخت از او به یادگار مانده است . غزلی با مطلع زیر از اوست :

چَشِیَی ناز ِ مَستُش وَ یَ غمزَ خوارُم اُش  کُپ

وَ خدا ک ِ هِسکَ نادُنگ چ ِ وَ روزِگارُم اَش کُ

Ĉaŝeyay nāze mastoŝ va ya γamza xarom oŝko

Va xodā ke heska nādoŋ ĉe va roozegāro oŝko 

و با همین نسل بود که شعر نو لارستانی ظهور کرد و شاعران در قالب های نیمایی و آزاد حرفهای جدیدی مطرح کردند. از خنج ( 17 ) می توان« حسین اکبری» را نام برد که در مجموعه ای تحت عنوان سروده های لارستانی اشعر عرفانی و طنز به گویش خنجی را منتشر کرده است . نیز ازخنج« قدرت الله نورسته» ؛« یعقوب نورانی» ،« نصر الله مقدسی»  آثاری منتشر کرده اند. در لار (19 ) «منصور پدرام »(18 ) با غزل های عاشقانه و در گراش ( 21 )« صادق رحمانی» با دو بیتی های نوین ( 20 ) ؛ در اوز ( 25 و26)« سیلوانا سلمانپور» (22 ) و «عنایت الله نامور» ( 23 ) ؛« فرهاد ابراهیم پور» ( 24 ) سروده هایی در قالب نیمایی و آزاد دارند . از فداغ « منصوری» (27 ) و از کورده« مسعود عابدی» و در لار« حاج محمد کاظم احمدی» و دیگران که همه با ارائه کار های کلاسیک و جدید و با استفاده از نشریات و رسانه هایی مانند انترنت در گوشه و کنار منطقه و در خارج از ایران حتی تا سوئد و کانادا مشغول به سرایش به گویش های مختلف ذر زبان لارستانی هستند .

 قطعه زیر که فرمی پست مدرنیستی دارد ؛ یکی از جدید ترین اشعار به زبان لارستانی است که از سروده های «فرهاد ابراهیم پور» انتخاب شده است :

هَوَ واکی شَزَ آسمو

اُ مَجُ غُُررُ  تِراکُد

اُ یکی سخت شُ خیزُد

ک ِ بیار ِ بَرَساتی

لَب ِ روخونَی ِ هِنو ِ

Havavāki ŝaza āsmoo

O majô γorro terākôd

O yeki saxt ŝoxizôd

ke beyāre barasāti

labe rooxaye  Henve

………………………………

یادداشت ها

1-  رجوع کنید به کتاب« لار شهری به رنگ خاک » از  «دکتر محمد باقر وثوقی» . وی در گفتار دوم و تحت عنوان همانندی های گویش محلی شیرازی و لاری می نویسد : « برای درک بهتر مشابهت های گویش محلی شیرازی  و لاری ؛ ابیاتی از سروده های سعدی ؛ حافظ و شاه داعی همراه با بر گردان آن به فاسی کنونی آورده می شود »  . وی در پایان بحث وازه نامه تطبیقی از دویست واژه لاری و شیرازی قدیم را فراهم آورده است .

2-  « شمس پُس ناصر » شاعری از قرن نهم هجری که غزلیاتش را به گویش شیرازی قدیم سروده است . « دکتر ماهیار نوایی » بعضی از غزلیات او را معرفی کرده است . نیز رجوع کنید به مجله « زبانشناسی » و مقاله ی « دکتر علی اشرف صادقی » درباره این شاعر

3-  راجع به « شاه داعی الله » و شباهت بین شیرازی قدیم و زبان لارستانی ؛ رجوع کنید به « لار شهری به رنگ خاک » . برای نمونه توجه کنید به این بیت از او :

کم بُخَ کم خَو بِکانُ کم بُگی

عزلت اَ پِش گِیُ فراغت بُجی

Kam bôxô kam xow bekān ô kam bôgi

Ozlat a peŝ gi o farāγat bôgi

کم بخور ؛ کم خواب کن  و کم بگوی

تنهایی پیش گیر و آسودگی بجوی

4 – رجوع کنید به صفحه صد و هفتاد و هشت  از کتاب «خنج گذرگاه باستانی لارستان » از« دکتر محمد باقر وثوقی» و آن دو قطعه چنین است :

هر آن کِ روی تُ بیبت

گر چ ِ پیر بی و ا جش

دروش تُت صفا خَش

اُت بُ حینَ خدا خَش

Har   ān  ke  rooye   tô   bebet

Gar  ĉe  pir  bi  vā  jaŝ

Darôŝ tôt safā xaŝ

Ot bo hina xodā xaŝ

مُم دو عالم مُ جام دَد ِ

مَز دو عالم تُ وابِزِد ِ

دل ِ مُ تُن ِ یقین اَبون

کردگارُش تُ آفَر ِ د ِ

Mom  do ā?lam mo jām dade

Maz do ā?lam tô vā bezede

Dele mo tone  yaqin aboon

Kerdegāroŝ tô āfarede

5 – متن نامه ؛ آوا نویسی  و ترجمه فارسی آن در کتاب « زبان لارستانی » نوشته « دکتر احمد اقتداری »  و به کوشش « صادق رحمانی »  از صفحه 51 تا 58 درج شده است . چند جمله از نامه به این قرار است :

جوم تَ کربو . بُری  وُخت ِ ک ِ از شیراز وَ زور ِ علی خان تا یَک مَنز ِلِن ده بید  ؛ خُ مَر َسَند ِ . خوب مَ وا یاد ِ ک ِ بُوام شَگُت : هوای ِ اَنکیا خیلی ن ِ خَش ِ.....

Joom ta korboh . bôri vaxte ke  az  Ŝirāz va zoore Âli xān tā yak manzelen  Dehbid xô marasanade . xoob ma vāyāde ke bôvām ŝagôt : havāye ankayā xili ne xaŝe….                                            

6 -  « تاج الدین ابن جعفر خنجی » متخلص به « مظلوم خنجی » در اوایل قرن سیزدهم هجری قمری در خنج لارستان به دنیا امد و احتمالا در هزار و دویست و هفتاد و هفت  هجری قمری در خنج در گذشته است . دیوان او مشتمل بر دویست و سی غزل و چهل و چها دوبیتی و مثنوی و غیرهاست . تمامی اسن اشعار به جز دو غزل به فارسی است . اولین غزل به شماره هفتاد و چهار  که مطلع ان امد و دومین غزل شماره صد و نود است ؛ با مطلع زیر :

هر گه مُ تَدی چون گل ِ سرخ اَشکُفِهِستَ

چو بو ک ُ ت ُ اَی با کَل از دست چِد ِست َ

Har gah mo ta di  ĉon gole sorx aŝkofehesta

Ĉoo boo ke to ay bākal az dast ĉedesta 

7 - « میر مولا اوزی »  فرزند « میر هاشم » از طایفه امیران اوز در ده تل بستک مقیم بود و بنا به این که دست خط نیکویی داشت . به عنوان منشی « مصطفی خان بستکی » جهت نوشتن رسالات و غیره در خدمت خان بود .  شعرش را از این دو بیتی که در کتاب « لارستان کهن و فرهنگ لارستانی » از « دکتر احمد اقتداری » معرفی شده است و نیز از دو قطعه دیگر که در کتابهای « اشعار گوده ای » و « ابیات جهانگیریه » درج شده اسن ؛ می شناسیم . در قطعه دیگری میر مولا اوزی می گوید :

دُش مُ چِدُم اُ یَگ جَوُی

اُم دی اُداستُد دِلبَرُی

چُز خُش د ِگَ هِسکَ نِهُد

شَستُم شُکِردُم یَک چِوُی

Dôŝ mô ĉedôm o yag javôy

Om di o dāstôd delbarôy

Joz xoŝ dega heska nehôd

Ŝastôm ŝo kerdôm yag ĉevôy 

8 - « شیخ محمد صالح ابن عبد الرحمن تائب اوزی »  در سال هزار و دویست بیست و نه هجری قمری در اوز لارستان زاده شد و در سال هزار و دویست نود و چهار هجری قمری در نزدیکی مکه در گذشت . دیوان اشعارش شامل صد و پنجاه غزل و دویست پنچاه و شش دوبیتی و چند قطعه قصیده ؛ مخمس ؛ مثنوی و غیره است . تائب بنا به کشمکش محلی مدت ها در ده تل بستک زندگی می کرد . وی شاعری عارف و صوفی مسلک بود .

 شعر محلی او به گویش بستکی و اوزی است . این شعر در دیوانش که توسط نگارنده گرد آوری شده است به چاپ رسیده است .

9 - « سید  محمد سید ابراهیم گوده ای » از اهالی ده تل منطقه بستک گوده بستک بوده است . اغلب اشعار ی که از او باقی مانده ؛ فارسی مخلوط با گویش محلی است . بسیاری از آنها به صورت ترانه معروف و مشهور است مانند :

اَی مونس ِ دل  ؛ شبی فصل نوبهاران ؛ دیشب هنگام خواب ؛ فصل نوبهار ِ  و.....

 برای مشاهده اشعارش نگاهخ کنید به کتاب « ابیات جهانگیریه »

 10 - « دکتر اقتداری » در سال هزار و سیصد و پنجاه شمسی در « نامه مینوی » هنگام معرفی این ترانه نوشته است :

« این ترانه را از دیر باز مردم لارستان شنیده اند . من خود در کودکی و حدود چهل سال قبل آن را از زبان مردم بستک و لار شنیده ام . امروز هم بیشتر مردم لارستان و بستک و جهانگیریه و فرامرزان آن را می دانند و می خوانند »

                                         از کتاب « زبان لارستانی » صفحه هفتاد و یک

درکتاب « ابیات جهانگیریه » راجع به شاعر این ترانه آمده است :

« احمد اعلا الدین هرنگی »  از چیشکاران خوانین بستک بوده و در هرنگ اقامت داشته است و خانواده ی او از طایفه ی « رئیس » ها در هرنگ هستند . وی به بحرین رفته و همانجا در گذشت .

 11 – این کتاب اولین اثر چاپ شده است که در ان اشعار لارستانی نشر شده است  روی جلد آن نوشته : « اشعار محلی به ربان گوده ای  - قسمت اول » . ولی گویا جاد دومی چاپ نشد . شخصی به نام « سید رضا نیک آیین » که گویا صاحب چاپخانه گامبرون بندرعباس بوده است ؛ در مقدمه نوشته است :

متاسفانه چون در این حدود کمتر کسی به فکر جمع آوری آثار آنان بوده .... بسیاری از این آثار از بین رفته است

12 - « عبد الله شافعی اوزی » چندین قطعه « شعر مناسبتی » دارد . این یکی راحع به مسافرت جوانان به شیخ نشین ها برای کار است . ترانه معروف دیگری از او راجع به افتتاح درمانگاه اوز در سال هزار و سیصد و بیست و هفت  شمسی است و ترانه های دیگر که جنبه های طنز قویی دراد . در جزوه ی« فرهنگ مردم اوز » از مرحوم  « عید العزیز شفایی » بعضی از اشعارش چاپ شده است

13 – نسخه ای که در اختیار دارم چاپ دوم این کتاب در سال هزار و سیصد و شصت و دو است . مشکل اصلی این کتاب « ابیات محلی جهانگیریه » نداشتن آوا نویسی اشعار است که خواندن و تلفظ اشعار را د شوار می کند . این  کتاب پس از کتاب « اشعار محلی گوده ای »  دومین کتابی است که به نشر اشعار لارستانی پرداخته است  . راجع به « شریفی انوهی » در این کتاب آمده است :

 « محمد شریف شریفی انوهی » اشعار زیادی به سبک های مختلف دارد که به طور مفصل در بیاض ها دیده شده است . بیشتر عمر خود را در شیخ نشین ها گذرانده و حدود چهل سال قبل در گذشته است .

14 - « مدرسه دولتی بدری اوز » .این مدرسه در سال 1307  - 1308 شمسی برای اولین بار به صورت یک کلاسه شروع به کار کرد . مرحوم « عبد الرشید فانی » که طی ده سال آموزگاری و ریاست فرهنگ اوز را به عهده داشت ؛ می توان از اولین پیشگامان سواد آموزی در منطقه لارستان دانست . در بستک نیز دبستان « مصطفویه » در سال هزار و سیصد چهل و چها ر هجری قمری به عنوان اولین مدرسه  سبک جدید شروع به کار کرد که تا سال هزار و سیصد شمسی به طور خصوصی اداره می شد و سپس به فرهنگ واگذار گردید .

15 - « یوسف هادی بستکی » از خوانندگان پر کار بستکی که از اوایل جوانی در بحرین صفحات گرامافون از نغمات بستکی با شعر شاعران محلی مانند « سید محمد سید ابراهیم گوده ای » ؛ « احمد اعلا الدین هرنگی » ؛ « شریفی انوهی » و سایرین به بازار عرضه می کرد . وی علاوه بر این بر روی آهنگ های جدید از خود و از دیگران اشعار محلی قرار داده و منتشر می کرد . کار وی در انتقال فرهنگ شعری قذیم لارستان و انتقال آن به نسل های جدید و مردمی کردن این اشعار با اهمیت است .از این خواننده معروف بستکی  بیش از صد ترانه به یاد گار مانده است .

گرو های موسیقی بستکی که در حال حاضر در ایران و در شیخ نشین های خلیج فارس در فعالیت هستند ؛ بسیاری از اهنگ های قدیمی « یوسف هادی » را با آلات جدید باز خوانی می کنند . مقبولیت این اجرا ها گاه به اندازه ای  است که خوانندگان معروف در آمریکا بر روی ترانه های بستکی اشعار فارسی گذاشته و به بازار می فرستند و مانند ترانه معروف :

چایی چایی کلّ  اَم درد اَکُن

بیچارَ چایی رَنگُت زرد اَکُن 

Ĉāyi ĉāyi kal-lam dard akon

Biĉāra ĉāyi rabgot zard akon

16 – « ابراهیم منصفی ( رامی ) » در آذر ماه یکهزار و سیصد و بیست و چهار در بندرعباس زاده شد .و در تیر ماه یکهزار و سیصد و هفتاد و شش در همان جا در گذشت . مجموعه شعری به نام « رنجترانه » در ایران و دو مجموعه با نامهای « زندگی » و  « ترانه رنج » از او در سوئد چاپ و منتشر شده است . منصفی بیشتر وقت خود را صرف اجرای ترانه هایش با گویش بندر عباسی و گوده ای کرد و بیش از هشتاد ترانه از او به یادگار مانده است .او را از پیشگامان شعر نو در هرمز گان دانسته اند .

 17 – شعر به گویش محلی در خنج پس از گویندگان قدیمی تر مانند « مظلوم خنجی » و  « ملا حسین علی حافظ خنجی » و دیگران ؛ با کار های « حسین اکبری » از اواسط دهه شصت هجری شمسی حیات تازه ای یافت .وی ضمن انتشار اشعار عرفانی خویش به صورت محدود و اقدام به ضبط  و پخش آن در نوار ضبط صوت ؛ اشعارش را در انترنت نیز در دسترس همگان گذاشت .بعد از او ؛ « قدرت الله نورسته ( دکتر خنجی ) »  که در مجارستان پزشکی می خواند با گروه کوچکی از نوازندگان مجارستانی؛ اقدام به برگزاری کنسرت به گویش خنجی کرد . و ی تاکنون چندین  لوح فشرده( CD) از اشعارش را منتشرکرده است . از  « یعقوب نورانی » هم که در اروپاست نیز گهگاهی قطعات شعر گویشی خنجی شنیده شده است . در خنج هم  از « نصر الله مقدسی » ؛ « شکوفه زارع » و عده ای دیگر  اشعاری به گویش خنجی منتشر شده است .

 18 -  « منصور پدرام »  را می توان یکی از شاعران جدی در عرصه شعر لارستانی دانست . وی ضمن برخوردی نوین به مقوله شعر لارستانی در غزل هایش ؛ با بهره گیری از توان واژه های لاری و گسترش معنایی آن ؛ قادر به خلق فضای جدیدی در غزل به گویش لاری شده است .چندین غزل از او در کتابش با عنوان « پدرام » منتشر شده است .

19 -  سرایش شعر گویشی در لار در یکی دو دهه اخیر علی رغم این که در لار نسل جدید  تمایل گسترده ای به فارسی گفتن و سرودن شعر فارسی دارند ؛ با و جود شاعرانی مانند : روئینا ؛ عبد الرضا فتوحی ؛ منصور پدرام ؛ و طالع زاده و ....    دستاورد های خوبی داشته است . چاپ چندین کتاب شعر گویشی امثال کتاب های شعر  «گمبز سوز » ٬   « اشعار حاج کاظم احمدی » ٬ « اشعار طالع زاده لاری » و غیره موید این نطر است .

 20 - « صادق رحمانی » از فعالین کوشا در عرصه فرهنگ لارستانی است . کار های متفاوتی از ایشان منتشر شده است که هریک گویای علاقمندی ایشان به زادبوم است . مجموعه « انار و بادگیر » حاوی اشعار وی به گویش گراشی است . استاد در دوبیتی سرایی با بهره گیری از سنت « شلوا  ( شروه ) » گویی سنتی ؛ فضای متفاوتی در گستره زبان لارستانی گشوده و آن را وسیع تر  کرده است . 

21 – در گراش چندی است که شعر گویشی از شاعران این شهر شنیده می شود . افرادی مثل « مصطفی کارگر » ؛ « علی اکبر شاه محمدی » ؛ « درویش پور شمسی» ؛ « خلیل مهرابی »  در این زمینه از دیگران پر کارترند . تجربه سرودن مرثیه و نوحه گویشی هم از مشخصات این عرصه به حساب می آید که  در نوع خود کمتر دیده شده است .

22 - « سیلوانا سلمانپور » از اوز ؛ بنیان گذار  و دبیر « انجمن ادبی حافظ  » در دبی است .اولین شعرهایش در دهه پنجاه شمسی منتشر شد . از او تاکنون سه کتاب با نام های « بربلندای خیال » ؛ « نبض برگ » ؛ و « آ واز روشن » چاپ شده است . اشعار خانم سلمانپور به گویش اوزیتاکنون به چاپ نرسیده است ؛ ولی در انجمن ادبی حافظ دبی چندین بار آنها را خوانده است . اشعارش در قالب کلاسیک ؛ نیمایی و آزاد است . وی از فعالین سخت کوش شعر است و دبیری انجمن ادبی حافظ دبی را به مدت پانزده سال به عهده دارد و در چندین گرد هم آیی ادبی در نقاط مختلف ایران شرکت کرده  است .

23 -  من« عنایت الله نامور »  ( نگارنده ) نیز گاه گداری اشعار و  نوشته هایی به گویش محلی اوز در انجمن ادبی حافظ دبی و دیگر مکانها قرائت می کنم . سعی من بیشتر در جهت شناخت و باز نمود توانایی های زبان لارستانی ( گویش اوزی ) است و استفاده از این توانایی ها در برجسته کردن نقش هایی است که ممکن است به عهده بگیرند . اشعار و نوشته های من در فرم های نیمایی ؛ آزاد و کلاسیک ( غزل ) است .

 24 -  « فرهاد ابراهیم پور » نیز در انجمن ادبی حافظ دبی حضور دارد . از وی تاکنون دو مجموعه شعر فارسی با نام های « دود » و « انار باغ بی کسی » منتشر شده است . اشعار محلی  او به گویش اوزی است  که بعضی از آنها در سایت انترنتی  ایشان قابل ملاحظه است .  بیشتر شعر هایش در قالب های آزاد و پست مدرن است . دوبیتی هایی با مفاهیم جدید  گویشی هم از او شنیده شده است .

 25 -  انجمن ادبی حافظ در دبی که پانزده سال از فعالیت آن می گذرد را می توان یکی از کانون های فعال در زمینه شعر به زبان لارستانی نامید . شهر دبی به دلیل حضور تعداد کثیری لارستانی از همه نقاط آن ؛ محل ارتباط و تماس فعالیت در عرصه شعر گویشی لارستانی شده است . اگرچه  همه ی فعالیت انجمن ادبی حافظ دبی صرف مقوله شعر فارسی به طور عام می شود ؛ ولی علاقمندانی که به این انجمن می آیند  عمد تا لارستانی زبان هستند  که می توانند در اینجا در باره زبان و شعر لارستانی تبادل نظر کنند . حضور بعضی از شاعران لارستانی زبان در دبی و شرکت در جلسات انجمن نیز فرصتی است تا این گونه ارتباطات گسترده تر گردد بویژه که وسعت جغرافیایی و گستره نسبتا وسیع منطقه لارستانی زبانها در ایران شاید نتواند این امکان تماس را به آسانی فراهم آورد .

 26 – در اوز دو کانون ادبی تحت نام های « انجمن ادبی تائب اوز » و «کانون فرهنگی »   فعالیت دارند و نسل جدید اوزی ها خصوصا بانوان و دختران در امر شعر فعال و کوشایند . از چندین نفر مانند : « فروغ هاشمی » ؛  « شهناز نوروزی » ؛ « لیلا عزیزیان » « میر زینل امیری نژاد » ؛ « زیبا جنیدی » ؛ « فرشته سلمانپور » ِ٬ « محمد نامور»  و...   اشعاری به گویش اوزی منتشر شده است . اخیرا نیز چندین شب شعر گویشی به مناسبت های گوناگون در اوز برگزار شده است .

27 - « ولی الله منصوری » از روستای فداغ و از اعضای انجمن ادبی حافظ در دبی است  . چندین قطعه به گویش فداغی دارد و در یکی از آنها می گوید :

مُ یک معشوف اُمِن سِی خُم تَ بازار

تَسی نقل اَکُنُم از حسنُش بَ مقدار

پَیام خَستو ؛ دِلُم تَپ تَپ ؛ چَشُم تار

ک ِ کَی اَ دور اَتااز ت ِ سِرا یار

Mo yak ma?ŝook omen ; sey xom ta bāzār

Tasy nakl akonom az hosnoŝ ba mekdār

Payām xastoo ; delom tap tap ; ĉaŝom tār

Ke kay a door atā az te serā yār 

ضمنا در فداغ از چند نفر دیگر نیز اشعار گویش شنیده شده است مانند : « بهروز قاسم نژاد  » ؛ « حسین فریدونی »  ؛ « محمد درویشی » و دیگران

......................................................

پایان بخش اول  ( ادامه دارد ) 

 عنایت الله نامور - نگارش آبان ۱۳۸۵