گپ و لپ

 در رابطه با جنبه های کلی و مقولات اساسی زبانشناسیِِ ٬  قصد دارم تا به تدریج بحثهایی را در این خانه درج کنم  که به اساسیات این علم اشاره دارد که در واقع بستر و شالوده ی نظریاتی است  که درباره زبان لارستانی مطرح شده است و خواهد شد . و طبعا در اولین قدم از خود علم زبانشاسی می گوییم:

زبان شناسی

 

زبان‌شناسي بررسي مي­کند که چگونه زبان‌ها اين امکان را فراروي گويشوران قرار مي‌دهند تا عقايد و احساساتشان را به يکديگر منتقل کنند؛ چه طور سبک‌ها و گونه­هاي مختلف زباني پديد مي­آيند و چه طور مردم آن‌ها را در ارتباطات روزمره خود به کار مي­گيرند؛ حال چه در موقعيتي غيررسمي (اصُّب تا شب جون ميکني، آخرشم هيشکي ني يه دسِت دَر نکُنه خشک و خالي بگه) و چه در بافتي رسمي(از بام تا شام عرق بريز اما دريغ از يک قدرداني ناچيز!). مردم داراي دانشِ زباني عظيم، پيچيده و بسيار سازمان­يافته­اي هستند؛ با اين وجود، تقريباً تمامي اين دانش به صورت ناخودآگاه است. اين همان دانشي است که به کار مي­گيريم تا افکار خود را به زنجير کلام د‌رکشيم و آنچه ديگران به ما مي­گويند را دريابيم. اين همه را با آنچنان سرعتي انجام مي­دهيم که به ندرت پيش مي­آيد به اين روندهاي شگرف وقعي بگذاريم. اين همه، زماني توجه ما را به خود جلب خواهد کرد که درصدد يادگيري زباني ديگر برآييم، يا با کودکاني برخورد کنيم که در سن فراگيري زبان مادريشان هستند، يا افرادي را ببينيم که دچار اختلال زباني شده­اند.

تلاش زبان­شناسان نيز در راستاي پي‌بردن و صورت­بندي اين دانش ناخودآگاه زباني است؛ چگونه اهل زبان اين دانش را به کار مي‌گيرند و چگونه در کودکي، خود آن را اکتساب کردند؟ برخي از زبان‌شناسان از طريق مشاهده و توصيف ساختِ زبان(دستور زبان)به اين امر مبادرت مي­ورزند. برخي ديگر بررسي خود را به مسائلي از قبيل يادگيري زبان در کودکان، اشتباه‌هاي لُپي (که ناخودآگاه صورت مي­گيرند) و اختلالات زباني کودکان يا سالخوردگان معطوف مي­کنند. 

برخي زبان­شناسان به مطالعه جنبه اجتماعي زبان مي­پردازند. آن‌ها اين مطالعه را به روش‌هاي مختلف انجام مي‌دهند، از قبيل مشاهده و توصيف مکالمات حضوري يا تلفني، بررسي روايت شفاهي داستان و مکالمات بين پزشک و بيمار و همچنين از طُرُق ديگري که زبان براي تعاملات اجتماعي به کار گرفته مي­شود. اين گروه از زبان‌شناسان همچنين در تلاشند تا پي ببرند به اينکه چه طور مردم زبان را با حرکات در مي­آميزند تا بدين‌وسيله منظور خود را به ديگران برسانند(مثل چشمک زدن، اخم کردن، اشارات مختلف با دست و نظير اين‌ها). زبان­شناسان تأثير مقولات زباني را بر تفکر و رفتار روزمره انسان‌ها مورد بررسي قرار مي­دهند و نيز به اين پرسش مي­پردازند که آيا گويشوران زبان‌هاي مختلف از انديشيدنِ به غايت متفاوت نيز برخوردارند. همچنين به ويژگي‌هاي فيزيکي امواج صوتي نيز مي­پردازند و نيز به اينکه ذهن افراد در هنگام خواندن يا شنيدن چيزي چگونه عمل مي­کند. زبان­شناسان از دانشي که گويشوران جهت پردازش گفتارِ خود از آن بهره­مند مي­شوند براي نوشتن برنامه­هاي رايانه­اي پردازش زبان استفاده مي­کنند. علاوه بر اين، تحليل‌هاي معنايي را نيز در اين راستا به کار مي­گيرند تا برنامه­هايي را خلق کنند که کارهايي از قبيل جستجوي اينترنتي، ترجمه ماشيني و پرسش و پاسخ را انجام مي­دهند.

زبان­شناسان براي زبان‌هايي که تا به حال هرگز نوشته نشده­اند، نظام نگارش(الفبا)و فرهنگ واژگان تهيه مي­کنند و دستور ذهني و ناخودآگاه گويشوران را ترسيم و صورت­بندي مي­نمايند تا کتاب‌هاي درسي آموزش زبان را بر اساس آنها تهيه و تدوين کنند. آن‌ها مي­کوشند تا تأثيرات سواد را بر جوامع مختلف بسنجند و مشاهده کنند جوامع مختلف نسبت به بي­سوادي چه رويکردهايي دارند؛ تا از اين رهگذر به راه­حل‌هايي بيانديشند(البته اگر راه حلي باشد) که بتوان آن‌ها را در مورد افراد بي­سواد يک جامعه به کار بست. همچنين به بازسازي زبان‌هايي مي­پردازند که متعلق به پيش از تاريخ بوده­اند و صدها بلکه هزاران سال پيش به کلي تبارشان برافتاد و خاموش شدند. اين گروه از زبان‌شناسان با بررسي در زبان‌هاي خاموشِ عهد باستان به نظامي پي مي­برند که تحول زبان‌هاي باستان را به هزاران زبان امروزي بشر ميسر نموده است.

در يک کوته­ گويي و ساده­گويي مي­توان گفت علم زبان­شناسي مسائل ذيل را مورد مطالعه و بررسي قرار مي­دهد:

·         ساخت و تاريخ زبان‌ها؛

·         معنايي که در پس کاربرد زبان نهفته است؛

·         چه طور زبان‌هاي دنيا به هم مربوطند؛

·         کودکان چگونه زبان را فرا مي­گيرند؛

·         هنگامي که مردم سخن مي­گويند در واقع چه اتفاقي دارد مي­افتد؛

·         چه ويژگي­هايي در بين همه زبان‌هاي انسان‌ها مشترک است؛

·         چرا زبان‌ها با هم متفاوتند؛

·         کاربرد و استفاده زبان در ادبيات، رسانه­ها و گروه‌هاي اجتماعي متعدد چگونه است؛

·         در صورت آسيب ديدن مغز در اثر سکته يا مصدوميت چه بر سر قوه نطق مي­آيد؛

·         آيا رايانه­ها قادر به فهم و استفاده از زبانِ انسان خواهند شد؛

  و بسياري مسائل ديگر.

..........................

 برگرفته با تشکر از :http://moshavereh.parsehportal.com/