گپ و لپ

 نوشته ای که در پی می آید  بررسی زبانشناسیک گویش بستک از زبان لارستانی است که توسط جناب آفای مهدی احمد نیا در اسفند ماه ۱۳۸۷ به کنفراس زبانشناسی که در شهر لار برگزار گردید ٬ ارائه شده است . در این خانه این مقاله که از «سایت بنیاد بازشناسی لارستان کهن » برگرفته اشت باز نشر می شود . ضمن تشکر از نویسنده محترم و سایت مذبور به علت طولانی بودن به تدریج و در چند بخش این مقاله درج می شود .

بررسی نظام آوایی گویش بستکی (۱ ) 

مهدی احمدنیا

کارشناس ارشد زبانشناسی همگانی

چکیده

 اين پژوهش به توصیف نظام آواهای گویش بستکی می پردازد. از آنجا که پیرامون زبان مذکور مطالعه ی جامع خاصی انجام نگرفته، این تحقیق بیشتر به صورت میدانی انجام گرفته است.  در این پژوهش، محقق به ضبط گفتار گویشوران پرداخته است، و هر کجا که لازم بوده از مصاحبه نیز بهره برده است. برای انتخاب نمونه ها، عامل سن، سواد، جنس و مهاجرت در نظر گرفته شده است. در اين پژوهش، ابتدا گویش بستکی و محدوده ی جغرافيايي آن مورد بحث قرار می گیرد. سپس، به معرفی و توصیف همخوانها و واکه ها و همچنین  فرایند های واجی گویش بستکی پرداخته می شود.

    1-  مقدمه

گویش بستکی یکی از گویش لارستان است که مردم شهر بستک به آن صحبت می کنند. این گویش همانند دیگر گویش های لارستان به شاخه ی زبانهای ایرانی جنوب غربی تعلق دارد. بستک مرکز شهرستان بستک است که یکی از شهرستان هابی استان هرمزگان محسوب می شود. جمعبت شهر بستک طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1385 برابر با 9019 نفر بوده است. شهرستان بستک از شمال به لارستان، از جنوب به شهرستان پارسیان و بندر لنکه، از مغرب به شهرستان لامرد، و از سمت مشرق به شهرستان بندر عباس محدود می شود. این شهرستان تا سال 1334 بخشی از لارستان و استان فارس بوده است. اگرچه امروزه شهرستان بستک به استان هرمزگان تعلق دارد، ولی اشتراکات فرهنگی، اقتصادی و زبانی این شهرستان با لارستان بیشتر از استان هرمزگان می باشد.

1-2  تاریخچه:

گویش بستکی، همانند دیگر گویش های لارستان، اشتراکات فراوانی با زبان پارسی میانه دارد. صرف افعال، واژ ها و برخی ویژگیهای آوایی از نکات اشتراک این گویش با فارسی میانه محسوب می شود.  متأسفانه، در باره ی این گویش، به جز یک کتاب  به نام " فرهنگ بستکی" نوشته ی حاج علی اکبر بستکی، هیچ گونه پژوهش خاصی انجام نگرفته است. بنابراین، در این پژوهش نظام آوایی گویش بستکی مورد بررسی قرارمی گیرند.

       1-3 اهمیت و اهداف تحقیق 

    امروزه تاثیر زبانهای معیار از طریق رسانه های گروهی، خصوصاً رادیو و تلویزیون، بر روی گویشهای محلی و غیر معیار بسیار چشمگیر است. تاثیر پذ یری گویش بستکی از زبان فارسی را می توان در گفتار مردم و به خصوص قشر جوان مشاهده کرد. اکثر جوانان تمایل دارند که به زبان رسمی کشور صحبت کنند. این موضوع بتدریج باعث فراموشی و زوال این گویش می شود. برای پیشگیری از این امر، وظیفه ی هر زبانشناس بومی است تا به ثبت گویشها کمک کند. ثبت گویشها خود به ثبت فرهنگ اقوام مختلف کمک می کند، چرا که زبان و گویش هر قوم منعکس کننده ی فرهنگ آن قوم می باشد.   بنا برین، هدف از انجام این پژوهش شناخت و بررسی نظام آوایی گویش بستکی می باشد.

1-4  روش تحقیق:

از آنجا که پیرامون زبان مذکور مطالعه ی جامع خاصی انجام نگرفته، این تحقیق بیشتر به صورت میدانی انجام گرفته است. منبع جمع آوری داده ها افراد سالخورده ای هستند که درشهر بستک سکونت دارند، و کمتر تحت تاثیر زبان فارسی و گویشهای دیگر قرار داشته اند. در این پژوهش، همانند دیگر پژوهشهای گويش شناسی، در انتخاب پاسخگويان، عوامل سن، سواد، جنس و مهاجرت در نظر گرفته شده است.

       پس از جمع‌آوري داده ها به صورت ميداني و كتابخانه‌اي و تجزيه و تحليل آنها با استفاده از شم زباني، واجهاي اين زبان استخراج و توصيف شده اند. برای استخراج واجها، داده های ضبط شده  روی نوار کاست بر روی کاغذ ثبت شده اند، و سپس داده های ثبت شده با نهایت دقت آوانگاری شده اند. از آنجا كه محقق گويشور بومی می باشد،  براي تجزيه و تحليل داده‌ها از دانش زباني خود نيز بهره برده است. گویش بستکی فاقد خط نوشتاری است، بنابراین مثالهای استفاده شده در این پژوهش به صورت واج نویسی ارائه شده اند.