گوشه ای از گویش گراش

این نوشته جالب را در ماهنامه  « حمایت » که در گزاش به چاپ می رسد یافتم . نوشته که توسط خانم ها ( مینا غفوری  و الهام زاهدی ) تهیه شده است به بخشی از باور های عامیانه مردم گراش می پردازد . انچه که از نظر ما اهمیت دارد نوشتار گویشی این دو پژوهشگر است که آوا نویسی هم شده است و گوشه ای از گویش گراش را آشکار می سازد :

اگََ بلُبُل یا دُخِ تکِِ خونتَو پلَ

بکُُد رِزِ خَشی برَِه اهَلَ خونتو ابَِ و اگََ

دُتِ دَمِ بخَت تبُِه خواستگار شِزْ برَ دآ.

اگر بلبل یا سنجاقکی در حیاط خانه ات

پرواز کرد، خبر از روز خوشی برای اهل

خانه دارد و اگر دختر د م بختی در

خانه تان باشد، خواستگار برایش م یآید.

aga bolbol yā doxe teke xūnatū

pal bokod reze xaši bare ahle

xūnatū abe va aga dot tobe

xāstegār šezbar dā.

اَگَ رِزِ سِه شَنبه پارچه اَندا

بکِْنِنْ پارچَهِ اسَآخه.

اگه روز سه شنبه پارچه اندازه بگیری، پارچه

می سوزد.

aga reze sešanbe pārča andā beknešpārča t

       asāxe

  

ادامه نوشته

فرهنگ عامه در منطقه بستک

فرهنگ عامه در منطقه بستک

   

کتاب « فرهنگ عامه در منطقه بستک » در 250 صفحه همراه با چند عکس از بستک  توسط نشر همسایه در سال 1384 منتشر شده است . استاد احمد حبیبی بر این کتاب مقدمه ای نوشته است و در آن آورده است که :« با توجه به تحصیلات عالیه و دانشگاهی دوست عزیزمان جناب آقای محمد بالود( مولف ) از عهده کار خوب  برآمده است ....» .  محمد بالود کتاب را در بخش های مختلفی که  به فرهنگ عامه مربوط می شود فراهم اورده است که عناوینی از قبیل :  شناخت شهرستان بستک ؛ پیشینه تاریخی ؛ اوضاع تاریخی و اجتماعی ؛ شخصیتهای فرهنگی ؛ ادبیات شفاهی ؛ آداب و رسوم محلی ؛ پوشاک و زیور آلات ؛ غذاهای محلی و داروهای گیاهی را شامل می شود .  وی  پس از درج مقدمه ای در ارائه مفاهیم کلی فرهنگی و اوضاع شهرستان بستک ؛ طی چند فصل به معرفی شخصیت های تاریخی و فرهنگی و اماکن و بنا های بستک پرداخته است .

 از فصل ششم و تحت عنوان « ادبیات شفاهی » مولف مختصرا به گویش بستک و آوا ها  و نحو آن توجه کرده است و سپس در ادامه و از صفحه  146  به بعد ضرب المثل ها ؛ کنایات ؛ و چیستانها و بعضی از ترانه های رایج در بستک را ارائه کرده است . و در ادامه نیز در اخرین فصل کتاب مولف انواع بازیهای محلی ؛  غذاها ؛ پوشاک ؛ داروهای گیاهی را معرفی کرده است .

 آنچه که از نظر کتابشناسی زبان لارستانی اهمیت دارد؛ بخشهایی است که مولف به  گویش رایج در منطقه بستک توجه کرده است . وی در کتاب 227 ضرب المثل به گویش بستک را آوا نویسی کرده و معنای فارسی آن را نوشته است . همچنین تعداد 105 جمله و شبه جمله که به عنوان کنایه در گویش بستک مورد استفاده است آوا نویسی شده است . در بخش ترانه ها متن دو ترانه گویشی و در بخشهای بعدی نیز واژه های گویشی که برای بازیها و غذاها و داروهای محلی  بوده است جمع آوری و آوا نویسی شده است .

 کتاب « فرهنگ عامه در منطقه بستک » در کنار یکی دو کتاب دیگر ؛ از معدود کتابهای چاپ شده درباره بستک است که علاوه بر توجه به تاریخچه بستک به گویش و فرهنگ   مردم  نیز توجه کرده است . کتاب با داشتن نمونه های بسنده از ضرب المثلها و کنایات  گویشی ؛  می تواند یکی از منابع تحقیق در گویش بستکی  به حساب آید .

رَمَضون

 

قطعه شعر ی به مناسبت حلول ماه رمضان

سروده : اسلام مظفري از روستای ده تل بستک

به گویش بستکی ( گوده )

رَمَضون

بُشِ آفتاب وَدی، از پسِ برکه دوزور

شفق سرخ اَدَدای، خَوِر از وقت فطور

سردی شِونم اَزَتای رنگ سُرخابی اَ دشت

اَ تکلّا چونِ موج، دهَه و بهمنِِ مست

مسجد از پیر و جَوون، پُر بُده تا دَمِ در

لِه شِوِستون، کفِ صحن، شَط کَتِه سرتاسر

تََی هِن از گفت و شنود، غرق در کَیف و خَنَه

تََئده هم خسته کار، شَل و شَهمات و گَنَه

بِچِیا جَعم هِستِن، دور شَط با گِرِنی

جلوِ آغو وَدی، دیخِ گرم و شِرِنی

تَوَلِِز از رُوِ لُز، نُخود از مَئلَه بَرا

سِرَه زیر از هَمه سمت، برکت پاک خدا

نُونِیا گرم و تَزَه، هارمَیا گِرد و جُوُن

چَشِیا خیرَه به شَط، گُشِیا مَعطلِ بُنگ

آغو فریاد که هی، تو بِچو داد مَکَش

ممّد هُو گرم نِبو، اَمَت از پیپ مَبَش

همَه جَعم از گَپ و خُرد، غَلبَلا هِن وَرِ شَط

منتظر تا بِرَسِت، هارمَیا از تِه گُلَت

وقت تکبیر امام، صبریا هَرمَه خَلاص

تَی شَ پِنجِن بُشِ نون، تَی اَبِت دست اَ گِلاس

شور و شوقی که اَپان، ناشو وُردَه اَ زُبُن

گر تو هم اهل دِلِش، بِدو مَئجِت دَمِ شوم
.........................................................................
با تشکر از : رامی رفیعی

مهمان برنامه رادیویی

 

 دیشب بنده مهمان برنامه رادیویی که توسط خانم سیلوانا سلمانپور و همراهان در رادیو دوبی ای اجراو پخش می شود بودم . بنده در باره این برنامه های رادیویی قبلا در این خانه چندین بار مطالبی نوشته بودم . و این بار خود در آن شرکت کردم . آنچه که خواهید شنید گزیده ای از برنامه دو ساعته است  که  سهم بنده بود و  تقریبا مدت بیست دقیقه است  و شامل بحثهایی در رابطه با  همین خانه یعنی ( گپ و لپ ) و  زبان لارستانی و ادبیات آن است . بحث هایی که هریک در رابطه با زبان لارستانی تازگی دارد . و نیز دکلمه چند  شعر  بنده هم هست که در برنامه خوانده شد . جا دارد از خانم چگینی مجری برنامه و خانم سلمانپور و اقای سوداگر بابت فرصتی که به من داده شد تا نقطه نظریات خویش را را درباره این موضوعات در برنامه مطرح کنم ٬ صمیمانه سپاسگزاری کنم. 

مهمان برنامه رادیویی

IC D 003 by xarekonar

رقیه

 

 غزلی به گویش روستای ( گچویه ) از توابع بستک

 این غزلی و چند  سروده دیگر به همت آقای  محمد بارکار در گروه ( اچمی ها ) در انترنت  منتشر شده است . متاسفانه از شاعر اطلاعی در دست نیست . ایشان یاد آوری کرده است که :«این صدا را من از طریق یکی از دوستانم در کوخرد که از روی نوار کاست تبدیل کرده بود دریافت کردم. نه من و نه او اطلاعی از تاریخ و زمان ضبط و یا شاعر نداریم» 

هر چه که هست  به نظر می رسد از شاعران  سده گذشته باشد .

رقیه

 از واصل گچویی

 

1 Roqya by Mohammad Barkar

با تشکر از آقای بارکار

...........................

 نویسنده : بیقرار کوخردی

چهارشنبه 12 مرداد1390 ساعت: 15:51

سلام
از اینکه به زبان لارستانی و اچمی ها اهمیت می دهید صمیمانه ممنونم.
خواستم بگم قبلادر باره ی واصل گچویی تحقیق کرده ام که ان شاالله مطلبش در وبلاگم میگذارم.
ضمناشما به افتخار لینک شدید
پایدار باشید

شب شعر فارسی ولارستانی( خودمونی) جمعه شب 2011/7/29

 

 

قابل توجه ایرانیان عزیز مقیم امارات بویژه لارستانی ها

شب شعر فارسی ولارستانی( خودمونی)

در رادیو Dubai eye

Persian Wave

جمعه شب  2011/7/29 ساعت   10 تا 12 P.M

با حضور سیلوانا سلمانپور ، مهرداد سوداگر و ساغر یاسمی

میهمان این برنامه آقای عنایت الله نامور

موج FM

ردیف 8/103

شماره ارسال SMS  در زمان برنامه 4001

وب سایت: www.dubaieye1038.com

www.persian wave.com

مجری برنامه – خانم رکسانا چگینی

ضمناً کسانی که مایلند شعرهای بومی آنان دراین برنامه خوانده شو

د می توانند حداکثر تا تاریخ چهارشنبه2011/7/27 به شماره فاکس

 یا ایمیل زیرارسال نمایند .

ایمیل آدرس :[e-mail]

2284873 -04

 5242972 -06

................................... 

زبان های جنوب شرق ایران : لارستانی ٬ کمزاری ٬ بشکردی -2

در انتهای کتاب « فرهنگ لارستانی و لارستان کهن » تالیف استاد احمد اقتداری متن مقاله ای به زبان انگلیسی درج شده است که خصوصیات مشترک زبانشناسی سه زبان : لارستانی ِ بشکردی ِ کمزاری که در طبقه بندی آکادمیک زبانهای ایرانی جدید با نام « زبانهای جنوب شرق ایران » شناخته می شود ٬ بررسی شده است . استاد اقتداری تنها به چاپ اصل مقاله پرداخته  و آن را ترجمه نکرده است . اینک ترجمه آن مقاله که توسط سرکار خانم زهر خرم بخت به بنیاد لارشناسی داده شده است در اینجا باز نشر می شود .

 نویسنده مقاله به انگلیسی ٬  پروفسور پرودز اُ.شروو و استاد زبانشناسی از نیویورک است .  مقاله در اصل برای کتابی تحت عنوان « راهنمای زبانهای ایرانی » که زیر نظر پرفسور : رودیگر اشمیت در سال ۱۹۸۹ به همراهی ۱۷ تن از برجسته ترین دانشمندان زبان شناسی زبانهای ایرانی نوشته شده است . و آن کتاب یکی از دقیق ترین و مهم ترین منابع در زمینه زبانها و گویشهای ایرانی از دیرباز تاکنون است .  نویسندگان که از کشور های آلمان ٬ اتریش ٬ انگلستان ٬ فرانسه ٬آمریکا ٬ نروژ و .. هستند هریک یکی از زبانهای ایرانی قدیم و جدید را بررسی کرده اند . ( کتاب مذبور  در این خانه قبلا معرفی شده است . http://gapolap.blogfa.com/post-336.aspx) مقاله مورد نظر در آن کتاب نیز ترجمه شده است که چند مترجم زیر نظر زبانشناس برجسته ایران دکتر حسن رضایی باغ بیدی تمام مقالات را و از جمله این مقاله را ترجمه کرده اند . بنا براین ما دو ترجمه از این مقاله در دست داریم .

مقاله چون برای مجامع علمی و آکادمیک نوشته شده زبان فنی خاص خود را دارد و از اصطلاحات  و نشانه های مخصوص تالیف این گونه کتابهای تخصصی آکنده است . و این تا اندازه ای فهم  مقاله این استاد برزگ زبانشناس برای عموم ممکن است که بغرنج و پیچیده کند . ولی درج این مقاله بدان جهت اهمیت دارد که این بررسی علمی از گروهی از عالی ترین زبانشناسان  کنونی جهان ٬  تا اندازه ای می تواند  روشنگر نکاتی در گروه بندی این زبانها و تعیین جایگاه آنها باشد . چیزی که  به نظر می رسد در منطقه ما برای دست کم آنهایی که دستی در نوشتن و دلی در احساس  دارند ضرورت داشته باشد تا به آن توجه کنند  . 

بنا به این که اصل مقاله بلند است در این خانه در چند بخش به ارائه آن می پردازیم :

زبان های جنوب شرق ایران : لارستانی ٬ کمزاری ٬ بشکردی

(۲)

پرودز اُ.شروو، نيويورك       

ترجمه : زهرا خرم بخت          

موقعیت زبان های جنوب شرق در بین ایرانیان
1.2.7.2.1.4 هر سه گروه متعلق به ایرانی جنوب غربی است : ایران.*dz> d ( کمزاری . دیمستان [dimestān]بشاگردی شمالی.دمستان[domestān]«زمستان»). ایراني *ts>*>h(کمزاری می[mī]«ماهی» <*maya-، مقايسه كنيد با بشاگردی شمالی: پی[pī]«پیش از» <*payā= کمزاری پی[pī] «از»؟). ایراني *tsυ>*υ>h/*s (لارستانی (ه)إش[(h)eš] ،هرمزي، مینابی شاوش[šöš] «شپش»). ایراني *r>s (لارستانی. پس[pos] ، کمزاری. پس[pas] «پسر»؛ لارستانی أوس[aos]،بشاگردی جنوبي یپس[yōpes] «آبستن» <*āpuçā). ایراني *št> st(کمزاری. گیستر[gister] «حلقه» ، فارسي نو «انگشتَر»؛ لارستانی. فرسه[feressa]، بشاگردی شمالی رست[räst]- «فرستادن»، فارسي ميانه فرست[frēst-]).

تمایز گويشی در زبان های جنوب شرق
لارستاني به چندين گويش تقسیم شده است. برخی ویژگی ها : گويش لارستاني بیشتر از دیگر گويش ها به نظر میرسد که فارسی باشد، به تكواژ نشانه ي جمع لارستاني /-iyā/ و دیگر گويش ها –ea توجه کنید ؛فارسي ميانه nd>و لارستاني n(d) ،دیگر گويش ها d(لارستاني خن(د)أ[xan(d)a]، دیگر گويش ها خد [xada])؛ بستكي، اوزي، خنجي، ō در فارسي ميانه> o ، همچنین خنجي به ö ( به جز Kamioka-Rahbar-Hamidi 1986)؛ اوزي و خنجي st فارسي ميانه را حفظ کرده اند. دیگر گويش ها به ss تبديل كرده اند؛ خنجي ā˘b > ā˘υ را دارد( ow مذکور)دیگر گويش ها ow، و a در موقعيت میانی و پایانی به O تبديل شده است(kodo < kandan ) ؛ تبديل صامت ميان مصوتي dرا به Z (Mann, Romaskevič ) دارد.
3.7.2.1.4 درباره ی گويش ها بشاگردي نك به 4.1.2.7.1.3 و 4.1.2.7.3.3 . نيز توجه شود به بشاگردي شمالي (akerdénom) ، بشاگردي جنوبي (nī[né]bekért)« من در حال انجام دادن هستم».. در یکی از گروه های گويش بشاگردی ī/ē و ō/ū با مصوت مركب می شوند: رامشكي (perǖešōn) «فروختن» <*frōšā˘n- ( كمزاري Fōšin-)، گروني (pīešter) «قبل» < *pēštar ؛ رودباري ē/ī > ya/ye ( geryaw- «گریستن» < *grēw- ).

رباعی ها ..... به گویش لار

 

وید یویی از عبدالرضا مفتوحی شاعر  خوش ذوق لارستان

 رباعی ها  .....  به گویش لار

معناشناسی

 

در ادامه ارائه مطالب مربوط به علم زبانشناسی که در  این خانه آورده بودیمhttp://gapolap.blogfa.com/post-356.٬ اینک به یکی از مباحث مطرح در علم زبانشناسی توجه می کنیم :

معناشناسی (Semantics)

 دانش بررسی و مطالعۀ معانی در زبان‌های انسانی است. بطورکلی، بررسی ارتباط میان واژه و معنا را معناشناسی می‌گویند.معنا شناسی گرفته شده از لغت یونانی semantika اسم خنثی جمع semantias علم مطالعه ی معنا می باشد . این علم معمولاً بر روی رابطه بین دلالت کننده ها مانند لغات، عبارتها، علائم و نشانه ها و اینکه معانیشان برای چه استفاده می شود تمرکز دارد . مفاهیم زبان شناسی و زبان شناسی معنایی بررسی معانی است که توسط انسانها برای نشان دادن خودشان در طول زبان استفاده می شود . دیگر اشکال معنا شناسی زبانها برنامه ریزی شده، منطق های مجرد و نماد شناسی را شامل می شود.

خود کلمه معنا شناسی یک طیفی از عقاید از عامیانه گرفته یا کاملاً فنی را مشخص می کند . این عبارت (لغت) اغلب در زبان مرسوم برای مشخص کردن مشکل درک که یک انتخاب کلمه یا معنی ضمنی پایین می آید، استفاده می شود . این مشکل فهم موضوع بسیاری بررسی های رسمی در طول یک دوره طولانی، و بطور قابل ملاحظه ای در زمینه معنا شناسی رسمی بوده است . در زبان شناسی این علم بررسی (مطالعه) تفسیر علایم یا نشانه هایی که توسط مأموران یا جوامع در شرایط محیطی و زمینه های بخصوص استفاده می شده، می باشد با این دیدگاه، صداها، عبارت مربوط به صورت، زبان اشاره، محتوای معنایی (معنا دار) دارند و هرکدام چندین شاخه مطالعاتی دارد . در زبان نوشتاری، چیزهایی مانند ساختار پارگراف و نشانه گذاری محتوای معنای دارد، در اشکال دیگر زبان، محتوای معنایی دیگری وجود دارد.
زبان‌شناسی نوین پژوهش پیرامون خواص مربوط به معانی را به شیوه‌های عینی و سیستماتیک دنبال نموده، و در این راه دامنۀ وسیعی از زبان‌ها و بیان‌ها را در نظر می‌گیرد. بدین ترتیب، گوناگونی و ابعاد شیوه‌های زبان‌شناسانه بیشتر و وسیع‌تر از روش‌هایی‌ست که منطقیون و فلاسفه با تمرکز بر دامنۀ محدودتری از جملات در درون یک زبان واحد به‌کارگرفته‌اند. از لحاظ زبانشناسی، دانش معناشناسی به موضوعات پایه‏ای خود میپردازد؛ نظیر چند‏معنایی (آرایه‏ای که به ابهامات معنایی میپردازد)، ترادف (آرایه‏‏ای که پیرامون لغات هم معنی میباشد)، تضاد (معانی مخالف یک لغت)، هم‏آوایی، مجاز مرسل و ...

به عنوان زمینه‌ای پیچیده و حیاتی در تحلیل زبان‌شناسی، معناشناسی خود به دانش‌های متعدد از رشته‌های علمی وسیع و اساسی دیگری نظیر منطق، ریاضیات، و فلسفه نیازمند است.

مطالعه ( بررسی ) رسمی معنا شناسی با بسیاری زمینه های دیگر تحقیق از جمله لغت شناسی، علم نحو، واقعگرایی، ریشه شناسی و دیگر زمینه ها تقسیم می شود اگر چه که معنا شناسی یک زمینه کاملاً تعریف شده در نوع خودش اغلب با ویژگی های ترکیبی می باشد . در فلسفه زبان، معنا شناسی و ارجاع زمینه های مرتبط هستند . زمینه های مرتبط بیشتر شامل زبان شناسی تاریخی و تطبیقی و نماد شناسی می باشد . بنابراین بررسی رسمی معنا شناسی پیچیده است .

معنا شناسی با علم نحو که علم ترکیبات واحدهای یک زبان (بدون توجه به معنی شان) می باشد و علم واقع گرایی که مطالعه روابط بین علائم یک زبان می باشد، معنایشان و استفاده کنندگان زبان مقایسه می شود .در واژگان علمی و بین المللی، معنا شناسی (Semanties) ، Semasialogy نیز نامیده می شود .

 برگرفته از ویکی پیدیا

دوره ی جدید

 

  قطعه زیر از آقای بهرام آذری به گویش اوز را اخیرا دریافت کردم .   به نظر می رسد آنچه که مد نظر است تذکر تغییراتی است   به عده ای که هنوز در ذهن خود توقعاتی دارند  که به زمانهای گذشته بر می گردد .

 

از بهرام آذری به گویش اوز

 

دورَی جدید

د ِگَ دورَی چَپَلاخ اُ گیس ِ زن

اُ دور دَس کِردَ گذشت

ز ِن ِ شَو بُدَ ؛ اُسی لقمه یی نُو

چُن پِر ِستَ تِکِ خونَ روز اُ شُو

 زُنبیلَی بل اُ در بُردَ گذشت

خبری نی د ِگَ اُز گِودَ اُ  پَپلُس

هُفچِن ِ ؛ مَیگ ِ بادمجون

گُشکُ کله  پُخُ کله سُر ِ

پیگون مَهوَ هَمَ کمیاب بُد ِ

تولَک ُ جار ِ اُ زُنبیلَ شونا لَرد نَد ِ

دَسکشُ جارون ِ برقی  اُ  پلو پز شونَد ِ

کلفت اندونزی اُ فلِپینی تِک ِ خونَ کر اَکُت

ز ِن ِ خونَ عَوَضًش تا د ِلُت شَی راحت اَکُت

اَخَتِت تا دُم ی چاشت

وَ هزار ناز ُ کرشمه

وَختی اَفتو اُ مِن ِ منسرا اُم َ

 اُز اُتاق اُ دَر د ِیت اُ  دوش اَگِر ِت

 پودر  اُ ماتیک اَکَشِت

 سرمه سرخاب اَکَشِت

مِندُ ک ی اُز خَجالت « پیکاسو »

شرم اَکُت اُ آه اَکَش ِ

چه تواُت بو ِ ؛ چه تو اُت نِو ِ

یَگ کلام ا ِ ک ِ هَ

بِهتَی ِ ک ِ حرفی نِزنِش

ن ِ صُدا ؛ نِم تَک اُ تور

آش کشک خالته ؛ آش کشک خالته

                                                بهرام آذری  (۷-۵-۲۰۱۱)

 

IC A 010 by e.namvar

اوز شهر خَشُم

 

اوز شهر خَشُم 

(به گویش اوز )

شعر ( اوز شهر ِ خَشُم ) را خانم سلمانپور در اواسط دهه شصت سروده است . این شعر بسیار نزد اوزی ها مشهور شده و در  مناسبت ها خوانده می شود .  عنوان شعر نیز به بسیاری از نویسه ها  تسری یافته است . خانم سلمانپور در سال ۱۳۷۵ که برای کنلگ زنی دانشگاه پیام نور به اتفاق عده از دوبی به اوز رفته در شب شعری که ترتیب داده شده بود این شعر را خوانده است .  اشعار زیر در این شب خوانده شده است :

۱- اوز شهر خَشُم   ۲- تُفَک آ کوله  ۳-  دوبیتی ها ( قرص ماه ٬ شهر پرناز ٬  نور فرهنگ ٬ بستونه ٬ وَ یاد ِ با )

شعر خوانی  شاعر اوز سیلوانا سلمانپور

در سال     ۱۳۷۵

 سالن اجتماعات بیمارستان اوز  

 

بررسی نظام آوایی گویش بستکی (۳ )

نوشته ای که در پی می آید  بررسی زبانشناسیک گویش بستک از زبان لارستانی است که توسط جناب آفای مهدی احمد نیا در اسفند ماه ۱۳۸۷ به کنفراس زبانشناسی که در شهر لار برگزار گردید ٬ ارائه شده است . در این خانه این مقاله که از «سایت بنیاد بازشناسی لارستان کهن » برگرفته اشت باز نشر می شود . ضمن تشکر از نویسنده محترم و سایت مذبور به علت طولانی بودن به تدریج و در چند بخش این مقاله درج می شود

بررسی نظام آوایی گویش بستکی (۳ ) 

مهدی احمدنیا

کارشناس ارشد زبانشناسی همگانی

..............................................................................................

s

            مشخصه هاي آوايي: لثوي، سايشي، بيواك

             درواژه : خانه /serâ /

    در فرايند توليد اين همخوان، تيغه س زبان به سوي لثه افراشته مي شود تا مجراي عبور بازدم تنگتر شود. در نتيجه، بازدم با سايشي كه در لثه ايجاد مي شود، به بيرون جريان مي يابد. هنگام توليد اين همخوان، تارآواها در ارتعاش نيستند.

/ s / در تقابل با /  : /z   سینه / sena/                       زن / zena/

z

    مشخصه هاي آوايي : لثوي، سايشي، واكدار

              در واژه : زمین / zemeŋ /

    توليد اين همخوان همانند همخوان / s/ است،  با اين تفاوت كه در طي توليد اين همخوان تارآواها مرتعش هستند، و بدين لحاظ اين همخوان واكدار است.

/ z / در تقابل با /  : /s   زیر / zir/                     سیر / sir/

Š

             مشخصه هاي آوايي: لثوي - كامي، سايشي، بيواك

              شیر : / šir /       

    در فرايند تولید اين همخوان، تيغه ی زبان به سوي مرز بين لثه و كام افراشته مي شود، و باعث تنگ شدگي در آن جايگاه مي شود. در نتيجه ، بازدم با سايش از آنجا خارج مي گردد. هنگام توليد اين همخوان، تارآواها در حال ارتعاش نيستند.

/š/ در تقابل با / z /  :    ریش //loš           روز /loz  / 

 

ادامه نوشته

مه طلعتان بستکی

 

 قطعه شعری از تائب اوزی به گویش بستک و اوز

سروده شده ۱۷۰ سال پیش

 شیخ محمد صالح بن عبدالرحمن بن علی بن ابراهیم بن حاجی بن محمد معروف به شیخ محمد صالح فارسی و متخلص به تائب اوزی در اوز لارستان واقع در استان فارس متولد گردید. تاریخ تولد او با توجه به قباله های قدیمی به ظن قوی ربیع الاول 1229 هجری قمری بوده است.
در سال 1285 هجری قمری وقتی که پنجاه و شش ساله بود به قصد هند و دیدار با شاه عبدالغنی دهلوی و دیگر عارفان و صوفیان هند از دهتل خارج شد. ولی چون در هند به مقصود نرسید ، یک سال بعد به مکه رفت. در آنجا با محمد مظهر مجددی که قطب و مرشد صوفیان نقشبندی در آن عصر بود و تائب او را از قبل می شناخت ، انس و الفتی خاص گرفت. تائب احتمالاً تا سال 1294 هجری قمری در حجاز ماند و در این سال در سفری که از مکه به مدینه می رفت ، در منطقه رابغ در 180 کیلومتری شمال غربی مکه و به سن شصت و پنج سالگی در گذشت و همانجا به خاک سپرده شد.
تائب عاشقی بود شیدا و شیدایی بود زنده دل و دل سوخته ایی بود که در راه دوست و مقصود خود گام بر می داشت و از اینکه اینگونه است شاد بود.
شعر او تابلویی پر نقش و زمینی پر گل است که مانند بهار سرزمین لارستان ، رنگارنگ و چشم نواز است.

قطعه شعری که در پی می آید تنها شعر گویشی باقی مانده از تائب است . تائب چون مدتها در  ده تل منطقه گوده بستک اقامت داشته است این شعر را به گویش بستکی و اوزی سروده است . البته تنها دوبیت آخر آن به گویش اوزی و مابقی بستکی است .  

 

مه طلعتان بستکی

 

 یَگ رُز اُز بهر ی تماشا رفتُم اَ سیل ِ بهار

 دلبری اُم دی میان ِ  گُل هزار و لَه لَزار

Yag roz oz bahre  tamāŝā raftom a seyle  bahār

Delbari om di meyāne gol hazāro lahlazār

ابروُش ماه ِ شبِ اول لبُش عناب ِ تر

چشم ِ مستُش دل شَبو از بَس ک ِ شَم ره دِن خمار

Abrooyoŝ māhe ŝabe av-val  laboŝ  a?nabe tar

Ĉaŝme mastoŝ del ŝaboo az bas ke ŝam rah den xomār

 تا ک ِ مُش واکت بَ چَش بنیاد رفتَش کِ اُ دُو

 مثل ِآهو ک ِ رَموخ ِ وَخت ِ اُش دی میرشکار

Tā ke moŝ vākat ba ĉaŝ ; bonyāde raftaŝ ke o dow

Mesle āhoo ke ramooxe vaxte oŝ di mir ŝekar

نَ مُ هُم بد اُم نِکُ شَز دُم دُوِستُم هَی بِ دُو

پَس چَتیدُم پِش پَش چَتیدُم هَی بگیرُ هَی بیار

 Na mo hom bad om neko ŝaz dom dovestom hay bedow

Pas ĉatidom peŝ ĉatidom ; hay begiro hay beyār

یَگ بُری تیمُ گزُ کُوراُ کُنار شَتِی خُ کشت

پاره ای بندُ هَمونُ کوهُ دشت ِ بی شمار

Yag bori timo gazo kowr o konār ŝa tey xo kaŝt

Pārayei bando hamoono kooho daŝte biŝomār

عاکبت  رَه وِل نِبو گُم اُم نِکُ مَز چَش نَکرد

ما برفتُم چون کلاغ و هِم چو کبک کوهسار

?ākebat rah vel nebo gom  om neko maz ĉaŝ nekard

Mā berafetm ĉon kalāγo hem ĉo kabke koohsār

رَس مَرس یَگ جستی مون کُ چادُرُش سخت اُم گُرُت

هردو با هم پیچِخستِم خیلی مون کُ جیرُجار

ادامه نوشته

کی ابه صبح آبه

 

 متن یک ترانه به گویش خنج

شاعر : قدرت الله نورسته ( دکتر خنجی )

 

کی ابه صبح آبه

خیلی سخته باورش که صبا خم شبنم

گلی از باغ لبش با لب خم اچنم

مو ز دست عاشقیش شو و رز مجه ولو

پشت سرش مو تی تش و بی خبر هی زجلو

                                        کی ابه صبح آبه کی ابه صبح آبه

با هزار محنت و ذوق زاری و ذکر و نماز

چون دلش مدس اوو ته دل مو سرفراز

اشو تا صبح انیم چشم گرم خو یبه
متن ترانه و آهنگ از سایت ایران ترانه

تا تش دل ستم رو و قلبش رونه به

                                        کی ابه صبح آبه کی ابه صبح آبه

حاله هر چی هه بده قول و وعده ایش دده

دل مو عهدیه که تکه دامش افتده

تا که صبح زودآبه مو تک و دو میزته

مو صبا صبح وگه جار افتو می زته

                                        کی ابه صبح آبه کی ابه صبح آبه

نگاهی تازه ؛ در هوای کهنگی

نوشته زیر را دکتر محمد باقر وثوقی در بهار سال 1376 به عنوان  معرفی و نقدی بر کتاب « انار و بادگیر » از فرهیخته و شاعر گراش آقای صادق رحمانی در مجله شعر ؛ سال چهارم شماره 21 به چاپ رسانده است و در آن به جنبه های مختلف  ساختاری و مضمونی اثر توجه شده است .این نوشته که در نوع خود می تواند به عنوان اولین نقد ادبی در زبان لارستانی به حساب آید را با هم می خوانیم :

نگاهی تازه ؛ در هوای کهنگی

 

« انار و بادگیر » ؛ مجموعه شعر محلی منتشر شده ؛ مربوط به گراش در منطقه لارستان است . اگر چه نوشته های پراکنده ی بی شماری در این زمینه در آثار پژوهشگران داخلی و خارجی به چشم می خورد ؛ اما تلاش رحمانی در شکل دادن اولین سروده های بومی ستودنی است* . دقت و وسواس شاعر ؛ در پرداخت نهایی کتاب و نحوه ی بررسی واژه های بومی از برتری های این اثر است .

 تسلط شاعر بر لطایف و ظرایف واژه های بومی در بسیاری از اشعار این مجموعه خود را نشان داده است . حلاوت و شیرینی تعابیر و تشبیهات بومی را که گاه بر گردان آن به فارسی ناممکن است ؛ تنها خواننده ی محلی در می یابد . قدرت تصویر سازی شاعر با کلمات و ایجاد فضای بومی به ویژه در دوبیتی ها جلوه گر است .

استفاده از تعابیر و تشبیهاتی همچون « تار کلی » تشت سفالی  ( دوبیتی شماره یک ) ؛ « استرش منگ اُشزتستو » النگوش زنگ زده بود ( دوبیتی شماره چهار ) ؛ « پُس بالا بلندم » پسر بالا بلندم ( دوبیتی شماره پنج ) ؛ «مشالله تنگ و رنگن » ماشا الله سر حال است ( دوبیتی شماره یازده ) ؛ ن دل مه کیچن بن بس اُشسن » دلمن کوچه بن بست دارد ( دوبیتی شماره هجده ) و نمونه های بسیار دیگر ؛ بیانگر آشنایی کامل سراینده به ظرافت های کلامی و فرهنگی منطقه خویش است .

ادامه نوشته